Koniec letniej beztroski zbliża się wielkimi krokami. Mimo, że pogoda w tym roku pilotów nie rozpieszczała, można się spodziewać, że wraz z początkiem jesieni, niestety będzie jeszcze gorzej. To co kojarzy nam się z tą porą roku, to prócz spadających liści i coraz krótszego dnia, także mgliste poranki. Zachęcamy Was zatem do przeczytania tego, krótkiego materiału o genezie i rodzajach mgieł i zamgleń.

Mgła to utrzymujące się w przyziemnej warstwie atmosfery zbiorowisko miniaturowych kropelek wody, lub kryształków lodu, które powstały w wyniku kondensacji pary wodnej. Ograniczają one widzialność poniżej kilometra (zjawisko, które skutkuje ograniczeniem widzialności powyżej kilometra, ale poniżej 10 kilometrów, nazywa się zamgleniem). Proces ten może zachodzić pod wpływem spadku temperatury lub wzrostu ciśnienia pary wodnej. Możliwe jest też zachodzenie tych dwóch czynników równocześnie. Żeby mgła mogła jednak powstać niezbędna jest również inwersja temperatury. To właśnie ona sprawi, że skondensowana para wodna będzie utrzymywać się przy powierzchni ziemi. Dzięki temu nie zwiększy swojej rozpiętości pionowej, co po prostu spowodowałoby jej rozproszenie, a w konsekwencji zanik. Oczywiście dalszy spadek temperatury, lub wzrost ciśnienia będą dodatkowo sprzyjały powstawaniu mgły.

Mgły adwekcyjne nazywa się również napływowymi. Powstają kiedy cieplejsze, wilgotne powietrze wędruje nad gruntem o niższej temperaturze. Dochodzi wtedy do powstania inwersji, oraz kondensacji pary wodnej, na skutek dalszego ochładzania się powietrza od podłoża. W Polsce występują one najczęściej jesienią i zimna. W przeciwieństwie do pozostałych rodzajów mgieł, ich zanikowi nie sprzyjają znaczące prędkości wiatru, dochodzące nawet do 24 węzłów. Charakteryzują się duża rozpiętością pionową, dochodzącą nawet do 600 metrów, oraz znacznym zasięgiem poziomym, podobnym z obszarem ciepłej masy powietrza. Widzialność pogarsza się wraz ze wzrostem wysokości. Mgły adwekcyjne mogą utrzymywać się przez kilka dni i niestety powodują uziemienie wszystkich pilotów bez uprawnień IFR.

Pierwszym etapem powstania mgły radiacyjnej jest zaistnienie inwersji radiacyjnej.  „Przytrzyma” ona parę wodną tuż nad ziemią, aż do czasu kondensacji na skutek wypromieniowania ciepła z gruntu. Mgły takie, w przeciwieństwie do mgieł napływowych mają charakter lokalny. Ich rozpiętość pionowa zazwyczaj nie przekracza 150 metrów. Widzialność poprawia się wraz ze wzrostem wysokości, jest ona jednak zdecydowanie ograniczona z poziomie. Mgły te zazwyczaj zanikają w chwilę po wschodzie słońca, jednak na jesieni i w zimie mogą utrzymywać się dłużej. Czynnikami sprzyjającymi ich powstaniu są bezchmurne niebo i słaby wiatr, którego prędkość nie przekracza 8 węzłów.

Mgły frontowe jak sama nazwa wskazuje są ściśle związane z przechodzeniem i rodzajem frontów atmosferycznych. Wyróżnia się mgły przedfrontowe, powstające w strefie frontów oraz powstające już za frontem, związane z jego rodzajem.
Mgły przedfrontowe może obserwować zimą przed wolno poruszającym się frontem ciepłym, lub ciepłej okluzji. Mają one zasięg dochodzący do 350 kilometrów przed linią frontu. Ich powstawanie związane jest z opadami frontowymi. W chłodnej masie powietrza, cieplejsze krople deszczu lub mżawki intensywnie parują, dodatkowo nasycając powietrze. Obniżająca się powierzchnia frontowa pełni rolę inwersji, utrzymując nasyconą parę wodną blisko gruntu.
Mgły w strefie frontów to po prostu chmury niskie, których podstawy obniżyły się aż do powierzchni ziemi. Niezbędnym warunkiem jest brak turbulencji w strefie frontowej. Obniżaniu się podstaw, podobnie jak w przypadku mgieł przedfrontowych sprzyja parowanie kropel deszczu lub mżawki, które zwiększa wilgotność powietrza.
Mgły po przejściu frontu, zazwyczaj powstają po przejściu frontu ciepłego. Wiąże się to z gwałtowną adwekcją wilgotnego i ciepłego powietrza nad chłodniejszym podłożem. Mgły za frontem zimnym rozwijają się zazwyczaj sporadycznie i powstają w zimie po opadach deszczu.

Mgły orograficzne powstają na nawietrznych zboczach gór, gdy wilgotne powietrze wznosząc się, rozpręża się i ochładza, aż do temperatury punktu rosy. Powstawaniu tego typu mgieł dodatkowo sprzyjają opady lub wilgotne podłoże. Co ciekawe, mgła ta dla obserwatora poniżej wygląda zupełnie jak chmury. Natomiast osoby znajdujące się na poziomie jej występowania, będą ją faktycznie postrzegały jako mgłę.

Ograniczenie widzialności związane z występowaniem mgieł niestety zmusza większość pilotów do pozostania na ziemi. Do zanikania mgieł niezbędne jest ustanie czynników sprzyjających ich powstawaniu lub pojawianie się zjawisk przeciwnych. Są to między innymi, wzrost temperatury, zanik inwersji, spadek wilgotności lub w niektórych przypadkach wzrost prędkości wiatru.

Redakcja JFM życzy jednak wszystkim pięknej, złotej jesieni i lotniczego sezonu, aż do późnego listopada. Bez mgieł i zamgleń, ani niskich podstaw chmur i opadów.